Rodzaje jednostek kogeneracyjnych według mocy

W kontekście systemu wsparcia jednostki kogeneracyjne klasyfikuje się według ich mocy, co ma wpływ na ich rozmiar. Wyróżnia się trzy główne grupy:

• Małe jednostki kogeneracyjne (do 1 MW) – instalacje często wykorzystywane w takich obiektach jak hotele, szpitale, centra handlowe, zakłady przemysłowe czy osiedla mieszkaniowe.
• Jednostki średniej mocy (od 1 MW do 50 MW) – stosowane w większych zakładach przemysłowych, ciepłowniach miejskich oraz dużych kompleksach handlowych i biznesowych.
• Duże jednostki kogeneracyjne (powyżej 50 MW) – instalacje wykorzystywane w dużych elektrociepłowniach, które dostarczają energię elektryczną i ciepło na dużą skalę, często pełniące kluczową rolę w systemach energetycznych.

Coraz bardziej popularne stają się również jednostki hybrydowe i instalacje z systemami magazynowania energii, które łączą tradycyjne technologie kogeneracyjne z możliwościami przechowywania energii. Takie systemy pozwalają na bardziej efektywne wykorzystanie wytworzonej energii i poprawiają stabilność dostaw.

Zgodnie z dyrektywą 2012/27/UE dotyczącą efektywności energetycznej, każda instalacja ubiegająca się o premię kogeneracyjną musi wykazać wysoką sprawność oraz istotną redukcję emisji CO₂. Cele Unii Europejskiej w zakresie ograniczenia gazów cieplarnianych wpływają na krajowe polityki energetyczne.

Kryteria techniczne dla instalacji kogeneracyjnych

Kogeneracja pozwala na efektywne wykorzystanie paliw, ponieważ energia, która w tradycyjnych procesach mogłaby zostać zmarnowana (np. w postaci ciepła odpadowego), jest wykorzystywana do ogrzewania budynków, wytwarzania ciepłej wody użytkowej lub w procesach przemysłowych.

Aby jednostka mogła ubiegać się o premię kogeneracyjną, musi spełniać określone wymagania techniczne, zapewniające jej wysoką efektywność i minimalny wpływ na środowisko. Wymogi te obejmują:

Wysokosprawność kogeneracji

Instalacja musi charakteryzować się wysokim wskaźnikiem efektywności, co oznacza, że produkcja energii elektrycznej i ciepła powinna wymagać mniej paliwa niż oddzielna produkcja obu mediów. Minimalne wartości efektywności to:

• 75% dla jednostek z turbiną parową przeciwprężną, turbiną gazową z odzyskiem ciepła, silnikami spalinowymi, mikroturbinami, silnikami Stirlinga, ogniwami paliwowymi,
• 80% dla jednostek gazowo-parowych z odzyskiem ciepła oraz turbin parowych upustowo-kondensacyjnych.

Redukcję emisji CO₂

Jednostki kogeneracyjne muszą przyczyniać się do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w porównaniu z tradycyjnymi metodami wytwarzania energii, przy czym emisje nie mogą przekroczyć 450 kg CO₂ na MWh.

Źródło zasilania

Instalacje wykorzystujące paliwa kopalne muszą spełniać określone normy emisyjności i efektywności, natomiast instalacje oparte na odnawialnych źródłach energii, takich jak biogaz czy biomasa, mogą liczyć na dodatkowe wsparcie.

Certyfikację jednostki

Instalacja musi być certyfikowana jako wysokosprawna zgodnie z przepisami unijnymi oraz krajowymi, w ramach której przeprowadzany jest audyt efektywności.

Pojemność magazynową

Instalacje z systemami magazynowania energii mogą liczyć na dodatkowe korzyści, ponieważ pozwalają one na lepsze zarządzanie wyprodukowaną energią, zwłaszcza w okresach szczytowego zapotrzebowania.

Kto skorzysta z premii kogeneracyjnej?

Premia kogeneracyjna jest formą wsparcia finansowego. Mogą z niej skorzystać podmioty, które wybudują nowe lub zmodernizują istniejące jednostki wytwarzające energię w skojarzeniu. Mowa tu o jednostkach wysokosprawnej kogeneracji, czyli takiej, której sprawność jest wyższa niż 75%. Ma ona na celu promowanie i stymulowanie rozwoju nowoczesnych technologii energetycznych, które przyczyniają się do redukcji emisji CO₂. Premia kogeneracyjna w 2024 roku wynosi 161,24 zł za każdą wyprodukowaną 1 MWh energii elektrycznej.

,,W zależności od wielkości jednostki oferowane są różne formy wsparcia w ramach premii kogeneracyjnej. Dla jednostek o mocy elektrycznej poniżej 1 MW jest dostępna premia gwarantowana – przyznawana dla każdej nowej lub zmodernizowanej jednostki, spełniającej kryteria emisyjności i sprawności. Ze względu na swoją atrakcyjność jest to często rekomendowana przez nas forma wsparcia. Otrzymanie premii dla jednostek o wyższej mocy jest już zdecydowanie bardziej skomplikowane i związane m.in z obowiązkiem odprowadzania części generowanego ciepła do publicznej sieci, ale również możliwe.” - mówi Przemysław Wojciechowski, Kierownik Projektu w DB Energy.

Z rozwiązania premii gwarantowanej skorzystała np. Słodownia Soufflet, gdzie obok innych działań w ramach energetyki cieplnej i modernizacji układu chłodniczego, DB Energy wdrożyła dwie kogeneracje i pompę ciepła. Tę realizację znajdziesz tutaj: case study DB Energy - Słodownia Soufflet

Wsparcie dla jednostek kogeneracyjnych

Ustawa o promowaniu energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji określa różne formy wsparcia, w tym dopłaty do energii wytworzonej w nowoczesnych jednostkach kogeneracyjnych. Rodzaje wsparcia wyróżnione w ustawie to:

1. Premia gwarantowana będąca dopłatą do:

• wytworzonej, wprowadzonej do sieci i sprzedanej energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji przez wytwórcę w zmodernizowanej jednostce kogeneracji o mocy zainstalowanej elektrycznej nie mniejszej niż 1 MW i mniejszej niż 50 MW lub istniejącej jednostce kogeneracji o mocy zainstalowanej elektrycznej nie mniejszej niż 1 MW i mniejszej niż 50 MW,
   
• wytworzonej energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji przez wytwórcę w:
  - nowej małej jednostce kogeneracji,
  - znacznie zmodernizowanej małej jednostce kogeneracji,
  - istniejącej małej jednostce kogeneracji
  - zmodernizowanej małej jednostce kogeneracji,
  - istniejącej jednostce kogeneracji o mocy zainstalowanej elektrycznej nie mniejszej niż 1 MW i mniejszej niż 50 MW, opalanej metanem uwalnianym i ujmowanym przy dołowych robotach górniczych w czynnych, likwidowanych lub zlikwidowanych kopalniach węgla kamiennego,
  - zmodernizowanej jednostce kogeneracji o mocy zainstalowanej elektrycznej nie mniejszej niż 1 MW i mniejszej niż 50 MW, opalanej metanem uwalnianym i ujmowanym przy dołowych robotach górniczych w czynnych, likwidowanych lub zlikwidowanych kopalniach węgla kamiennego.

2. Premia gwarantowana indywidualna w formie dopłaty do wytworzonej, wprowadzonej do sieci i sprzedanej energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji przez wytwórcę w:

• istniejącej jednostce kogeneracji o mocy zainstalowanej elektrycznej nie mniejszej niż 50 MW,
• zmodernizowanej jednostce kogeneracji o mocy zainstalowanej elektrycznej nie mniejszej niż 50 MW.
   

3. Premia kogeneracyjna jako dopłata do wytworzonej, wprowadzonej do sieci i sprzedanej energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji przez wytwórcę, który wygrał aukcję, w:

• nowej jednostce kogeneracji o mocy zainstalowanej elektrycznej nie mniejszej niż 1 MW i mniejszej niż 50 MW,
• znacznie zmodernizowanej jednostce kogeneracji o mocy zainstalowanej elektrycznej nie mniejszej niż 1 MW i mniejszej niż 50 MW.
   

4. Premia kogeneracyjna indywidualna będąca dopłatą do wytworzonej, wprowadzonej do sieci i sprzedanej energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji przez wytwórcę, który wygrał nabór, w:

• nowej jednostce kogeneracji o mocy zainstalowanej elektrycznej nie mniejszej niż 50 MW,
• znacznie zmodernizowanej jednostce kogeneracji o mocy zainstalowanej elektrycznej nie mniejszej niż 50 MW.

Organy nadzorujące system premii kogeneracyjnej

W Polsce nadzór nad systemem premii kogeneracyjnej sprawują:

• Urząd Regulacji Energetyki (URE) – odpowiedzialny za rejestrację instalacji, organizację aukcji i przyznawanie wsparcia,
• Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE) – nadzorujący emisje CO₂ i inne gazy cieplarniane, a także weryfikujący zgodność z limitem emisji,
• Ministerstwo Klimatu i Środowiska – odpowiedzialne za ogólne polityki klimatyczne oraz energetyczne i wydawanie rozporządzeń dotyczących systemu premii kogeneracyjnej.

 

***

Nowe lub zmodernizowane instalacje kogeneracyjne mogą ubiegać się o premię kogeneracyjną, pod warunkiem spełnienia wymaganych norm efektywności i emisji CO₂ oraz regularnego raportowania wyników eksploatacyjnych. Instalacje oparte na odnawialnych źródłach energii oraz hybrydowe mogą liczyć na dodatkowe korzyści, przyczyniając się do realizacji celów zrównoważonego rozwoju.