Jednocześnie specyfika branży elektroenergetycznej sprawia, że wykonawcy formułując oferty mu szą uwzględniać nie tylko aspekty konstrukcyjne, ale również wymogi bezpieczeństwa energetycznego, standardy techniczne operatorów sieci oraz procedury uzyskiwania niezbędnych pozwoleń i uzgodnień. Poniżej przedstawimy typowe roszczenia związane z budową linii i stacji elektroenergetycznych oraz informacje o podstawach prawnych ich dochodzenia.

Przyczyny wydłużenia terminów w projektach elektroenergetycznych

Budowa infrastruktury elektroenergetycznej jako infrastruktury liniowej narażona jest na opóźnienia wynikające z różnorodnych czynników zewnętrznych. Do najczęstszych przyczyn wydłużenia terminów realizacji należą:

• procedury administracyjne dotyczące uzyskania prawa do dysponowania nieruchomościami – zdobycie wszystkich niezbędnych pozwoleń, uzgodnień i decyzji administracyjnych często trwa znacznie dłużej niż wykonawca mógł zakładać. Realizacja projektów liniowych wymaga uzyskania dostępu do znacznych terenów, obejmujących często grunty należące do różnych właścicieli. Skutkuje to koniecznością przeprowadzenia uzgodnień z właścicielami gruntów, pozyskania służebności przesyłu czy też prawa do dysponowania nieruchomością oraz uzgodnień z zarządcami infrastruktury energetycznej, mającymi na celu wyłączenie linii energetycznej dla przeprowadzenia prac. Wszystko to może znacząco wydłużyć harmonogram realizacji;

• warunki geologiczne i środowiskowe – odkrycie nieoczekiwanych warunków gruntowych, obecności gatunków chronionych lub obiektów archeologicznych może wymagać modyfikacji projektu i zastosowania alternatywnych rozwiązań technicznych;

• zmiany w przepisach i standardach technicznych – branża elektroenergetyczna podlega dynamicznym zmianom regulacyjnym, a nowe wymogi techniczne oraz prawne mogą wiązać się z koniecznością dostosowania projektu w trakcie realizacji.

Skutki wydłużenia terminu realizacji umowy

Co do zasady, w umowach z inwestorami występują przesłanki umożliwiające wydłużenie terminu, gdy pojawią się ww. okoliczności, a sami inwestorzy nie protestują przed zawieraniem stosownych aneksów. W praktyce stanowczo odmawiają jednak wykonawcom zwrotu kosztów wynikających z takiego wydłużenia, jak również domagają się od nich zrzeczenia się stosownych roszczeń.

Jakie koszty wynikają z wydłużenia terminu realizacji umowy? Są to przede wszystkim te bezpośrednie (robocizna, sprzęt), pośrednie – w tym koszty zarządu, koszty zagospodarowania placu budowy czy też ochrony. Im dłużej trwa inwestycja, tym bardziej rosną związane z nią wydatki, co dla inwestora często bywa niedostrzegalne. Jest to jednak oczywiste dla każdego wykonawcy.

Roszczenia wynikające z wydłużenia terminu realizacji

Jakie roszczenia przysługują wykonawcy z tytułu wydłużenia terminu realizacji inwestycji? To przede wszystkim roszczenia o zapłatę dodatkowych kosztów poniesionych w związku z tym przez wykonawcę. Jeżeli jednak inwestor odmawia wydłużenia terminu realizacji umowy, mogą to być również roszczenia obejmujące samo wydłużenie terminu w celu uniknięcia zapłaty kary umownej za opóźnienie w realizacji prac.

Podstawy prawne roszczeń wykonawców

Zgodnie z naszym doświadczeniem, roszczenia wykonawców w projektach elektroenergetycznych opierają się przede wszystkim na postanowieniach umowy zawartej z inwestorem (zarówno w zakresie wydłużenia terminu, jak również niekiedy podwyższenia wynagrodzenia) oraz przepisach kodeksu cywilnego (roszczenia odszkodowawcze oraz roszczenia dot. bezpodstawnego wzbogacenia jednej ze stron stosunku prawnego). Jeżeli inwestycja realizowana była w trakcie występujących na rynku nadzwyczajnych zmian cen czynników produkcji budowlanej czy też braku dostępności materiałów na rynku, pod uwagę należy wziąć również klauzule rebus sic stantibus.

Dokumentowanie roszczeń przez wykonawców

Skuteczne dochodzenie roszczeń o wydłużenie terminu oraz o podwyższenie wynagrodzenia wymaga starannego dokumentowania wszystkich okoliczności wpływających zarówno na harmonogram realizacji, jak i na wynikające z jego wydłużenia koszty. Wykonawca powinien:

• prowadzić szczegółowy dziennik budowy i odnotowywać w nim wszystkie zdarzenia wpływające na postęp prac;

• prowadzić korespondencję z zamawiającym i informować go występujących okolicznościach, w tym o ewentualnych opóźnieniach organów administracji publicznej lub dostawców/podwykonawców;

• gromadzić dowody wykazujące, że wydłużenie realizacji inwestycji wynika z okoliczności niezależnych od wykonawcy;

• analizować wpływ poszczególnych zdarzeń na ścieżkę krytyczną projektu;

• składać terminowe zawiadomienia o wystąpieniu przyczyn opóźnień zgodnie z postanowieniami umowy.

Charakterystyka robót dodatkowych w projektach elektroenergetycznych

Roboty dodatkowe w projektach elektroenergetycznych często wynikają ze specyfiki tego typu inwestycji. Do najczęstszych przyczyn ich wykonywania należą:

• zmiany w wymaganiach technicznych – rozwój technologii, zmiany w standardach bezpieczeństwa lub wymagania operatora sieci mogą wiązać się z dodatkowymi pracami wykraczającymi poza pierwotny zakres umowy;

• nieprzewidziane warunki terenowe – odkrycie istniejącej (niezinwentaryzowanej) infrastruktury podziemnej, problemów geotechnicznych lub konieczność zastosowania specjalnych rozwiązań konstrukcyjnych.

Podstawy prawne roszczeń z tytułu robót dodatkowych

Roszczenia zapłaty za roboty dodatkowe, analogicznie jak roszczenia zapłaty podwyższonego wynagrodzenia, mogą znajdować podstawę zarówno w umowie z inwestorem, jak i w przepisach kodeksu cywilnego (roszczenia odszkodowawcze oraz roszczenia dot. bezpodstawnego wzbogacenia jednej ze stron stosunku prawnego).

W praktyce projektów elektroenergetycznych kluczowe znaczenie ma wykazanie, że:

• roboty dodatkowe były niezbędne do prawidłowego wykonania dzieła;

• wykonawca uzyskał zgodę zamawiającego na ich przeprowadzenie lub działał w sytuacji konieczności;

• zakres robót dodatkowych wykracza poza pierwotne zobowiązania umowne;

• wykonawca może udokumentować poniesione koszty.

Dokumentowanie roszczeń z tytułu robót dodatkowych przez wykonawców

Kluczowym elementem skutecznego dochodzenia roszczeń jest prowadzenie przez wykonawcę stosownej dokumentacji. Powinien on gromadzić:

• dokumentację techniczną potwierdzającą konieczność wykonania robót dodatkowych lub zamiennych;

• kalkulacje kosztów opartą na aktualnych cenach rynkowych;

• korespondencję z zamawiającym, projektantami, podwykonawcami/dostawcami;

• opinie ekspertów potwierdzające zasadność jego roszczeń;

• dokumentację fotograficzną stanu faktycznego.

Podsumowanie i rekomendacje

Jak skutecznie dochodzić roszczeń od inwestora? Przede wszystkim należy się do tego przygotować zarówno pod katem dowodowym, jak również w oparciu o stosowne podstawy prawne. Stworzyć strategię działania na wypadek różnych scenariuszy oraz mieć świadomość, że dochodzenie roszczeń może potrwać. Należy zatem stosownie wcześniej sygnalizować to inwestorowi.

Właściwe zarządzanie roszczeniami nie tylko chroni interesy ekonomiczne wykonawcy, lecz także przyczynia się do sprawniejszej realizacji inwestycji. Pozwala skuteczniej oceniać ryzyka związane z realizacją inwestycji oraz wyciągać korzyści z okoliczności niezależnych od wykonawcy, które wpływają na inwestycję.

Jeżeli mają państwo wątpliwości, czy:

• okoliczności, jakie wystąpiły podczas realizacji inwestycji, umożliwiają dochodzenie roszczeń?

• państwa roszczenia są należycie udokumentowane? lub potrzebują państwo wsparcia w dochodzeniu roszczeń podczas realizacji umowy i po jej zakończeniu (na drodze polubownej czy sądowej) – zachęcamy do kontaktu.

 

Artykuł został opublikowany w magazynie Kierunek Energetyka 4/2025.