Partner serwisu
30 listopada 2021

Rozliczenie dodatkowych kosztów realizacji inwestycji energetycznej – świadczenie nienależne

Kategoria: Kącik ekspercki JDP

Każda inwestycja energetyczna jest obarczona wysokim ryzykiem finansowym zarówno dla wykonawcy, jak i dla zamawiającego. W celu uniknięcia konieczności poniesienia kosztów dodatkowych, nieobjętych wynagrodzeniem ustalonym w umowie, obie strony procesu inwestycyjnego podejmują liczne działania zaradcze już na etapie poprzedzającym jej zawarcie, takie jak sporządzenie obszernej dokumentacji projektowej przez zamawiającego czy przygotowanie szczegółowej oferty przez wykonawcę.

Rozliczenie dodatkowych kosztów realizacji inwestycji energetycznej – świadczenie nienależne

Pomimo dołożenia powyższych starań, w toku realizacji kontraktu niejednokrotnie występują okoliczności skutkujące poniesieniem kosztów dodatkowych, nieobjętych wynagrodzeniem podstawowym, wynikających m.in. z konieczności wykonania robót dodatkowych lub zamiennych czy wykonywania umowy w czasie przedłużonym. Jednym ze sposobów uzyskania zwrotu ww. kosztów od zamawiającego jest dochodzenie zapłaty w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu regulujące zwrot nienależnego świadczenia, tj. art. 405 w zw. z art. 410 ustawy Kodeks Cywilny[1]. W jakich sytuacjach wykonawca będzie mógł domagać się zapłaty w oparciu o ww. podstawę prawną?

Koszty dodatkowe jako świadczenie nienależne

W orzecznictwie sądów powszechnych jednolicie zaakceptowano, że w przypadku, gdy wykonawca poniósł dodatkowe koszty realizacji kontraktu, w szczególności wykonał roboty dodatkowe lub zamienne nieobjęte jego zakresem, a strony nie zawarły aneksu do umowy podwyższającego ustalone wynagrodzenie, wykonawca będzie uprawniony do dochodzenia dodatkowej płatności od zamawiającego na podstawie przepisów o zwrocie świadczenia nienależnego.

W świetle art. 405 w zw. z art. 410  KC, skuteczne dochodzenie roszczeń na tej podstawie wymagać będzie od wykonawcy wykazania, że zamawiający uzyskał kosztem wykonawcy korzyść majątkową bez podstawy prawnej. Jak wyjaśnił m.in. Sąd Apelacyjny w Warszawie, korzyść ta polega na zaoszczędzeniu przez zamawiającego wydatków, jakie ten musiałby ponieść w związku z zawarciem odrębnej umowy na realizację określonych prac[2].

Powyższy reżim prawny umożliwiający wykonawcy uzyskanie dodatkowej płatności od zamawiającego w związku z rzeczywistym kosztem realizacji inwestycji może być wykorzystywany zarówno przez wykonawców wykonujących umowę za wynagrodzeniem kosztorysowym, jak i ryczałtowym[3]. Jak wyjaśnił Sąd Apelacyjny w Gdańsku, przyjęcie, że ryczałt wyklucza możliwość dochodzenia zapłaty za wykonane roboty dodatkowe jako zwrotu nienależnego świadczenia oznaczałoby, że zamawiający w ramach umówionego wynagrodzenia ryczałtowego mógłby wprowadzać nawet bardzo znaczące zmiany do zakresu prac objętych umową na wyłączny koszt wykonawcy[4]. Możliwości uwzględnienia żądania wykonawcy na podstawie art. 405 k.c. w z art. 410 k.c. nie sprzeciwiają się także przepisy ustawy Prawo Zamówień Publicznych[5].

Rozliczenie robót dodatkowych i zamiennych w reżimie bezpodstawnego wzbogacenia następuje według cen rynkowych przyjętych w okresie ich wykonywania[6]. Należy jednak pamiętać, że przy określeniu wartości zubożenia wykonawcy nie należy odwoływać się do pojęcia szkody w rozumieniu art. 471 KC. Na podstawie przepisów art. 405 w zw. z art. 410 KC wykonawca może domagać się zwrotu doznanego uszczerbku majątkowego jedynie w granicach rzeczywistego zubożenia, tj. w zakresie rzeczywiście poniesionych dodatkowych kosztów realizacji prac[7]. Tym samym, w odróżnieniu od reżimu odpowiedzialności odszkodowawczej, na podstawie omawianych przepisów wykonawca nie może domagać się zapłaty w zakresie utraconych korzyści[8].

Niezbędna informacja o robotach dodatkowych

Należy również pamiętać o treści art. 411 pkt 1) KC, zgodnie z którym co do zasady nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający świadczenia wiedział, że nie był do niego zobowiązany. Aby nie narazić się na konsekwencje wynikające z ww. przepisu, przed wykonaniem robót dodatkowych lub zamiennych wykonawca powinien poinformować zamawiającego, że wykonywane roboty są przez niego uznawane za roboty dodatkowe lub zamienne, w związku z czym choć realizuje te roboty w celu uniknięcia negatywnych konsekwencji ze strony zamawiającego, to zastrzega sobie prawo domagania się z tego tytułu dodatkowych płatności.

Obowiązek dokumentowania stanu faktycznego

W przypadku sporu sądowego z zamawiającym kluczowe jest przedstawienie kompletnego materiału dowodowego, potwierdzającego roszczenie wykonawcy z tytułu poniesionych kosztów dodatkowych realizacji kontraktu zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. W tym kontekście kluczowe znaczenie ma dokumentowanie przebiegu realizacji prac i ustaleń dokonywanych z zamawiającym, a także przestrzeganie kontraktowych procedur notyfikacyjnych.

Przed podjęciem kroków zmierzających do sądowego dochodzenia zapłaty od zamawiającego na podstawie reżimu o bezpodstawnym wzbogaceniu, warto rozważyć rozstrzygnięcie sporu z zamawiającym w przedmiocie dodatkowej płatności polubownie, poprzez zawarcie aneksu przyznającego prawo do dodatkowej płatności, jak również zweryfikować, czy żądanie zapłaty nie mogłoby zostać oparte również o inne podstawy prawne, takie jak podwyższenie wynagrodzenia umownego na podstawie umowy lub przepisów KC, czy też przepisów regulujących odpowiedzialność odszkodowawczą.  

Zagadnienie zasad dochodzenia zapłaty w ww. trybach zostało omówione we wcześniejszych artykułach dotyczących rozliczenia kosztów dodatkowych inwestycji energetycznych, dostępnych tutaj: „Rozliczenie dodatkowych kosztów realizacji inwestycji energetycznej – podwyższenie umówionego wynagrodzenia” i „Rozliczenie dodatkowych kosztów realizacji inwestycji energetycznej – odszkodowanie”.

 

[1] Ustawa z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny (tj. Dz.U. z 2020 poz. 1740; dalej „KC”);

[2] Por. wyrok SA w Warszawie z 9.05.2018 r., sygn. akt I ACa 57/17;

[3] Por. wyrok SN z 09.10.2014 r., sygn. akt I CSK 568/13;

[4] Por. wyrok SA w Gdańsku z 8.01.2015 r., sygn. akt I ACa 582/14;

[5] Ustawa z 11.09.2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2019; „PZP”).

[6] Por. postanowienie SN z 30.10.2018 r., sygn. akt II CSK 261/18;

[7] Por. postanowienie SN z 30.10.2018 r., sygn. akt II CSK 261/18;

[8] Por. wyrok SN z 2.03.2017 r., sygn. akt V CSK 351/16.

źródło: Kancelaria JDP
fot. 123rf.com
Nie ma jeszcze komentarzy...
CAPTCHA Image


Zaloguj się do profilu / utwórz profil
Strona używa plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. OK, AKCEPTUJĘ